{"id":277,"date":"2021-07-12T22:56:27","date_gmt":"2021-07-12T20:56:27","guid":{"rendered":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/?page_id=277"},"modified":"2025-09-05T07:24:48","modified_gmt":"2025-09-05T05:24:48","slug":"rajd-dwoch-kardynalow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/?page_id=277","title":{"rendered":"Szare Szeregi Historia"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u00a0<\/h2>\n

Harcerki i harcerze podczas II wojny \u015bwiatowej<\/span><\/em><\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Pogotowie wojenne<\/span><\/p>\n

Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w ramach Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego harcerki i harcerze mieli odr\u0119bne struktury (naczelnictwo, chor\u0105gwie, hufce, dru\u017cyny). W atmosferze narastaj\u0105cego zagro\u017cenia wojn\u0105 10 stycznia 1939 r. naczelniczka harcerek Maria Krynicka zarz\u0105dzi\u0142a powo\u0142anie Pogotowia Harcerek pod kierunkiem J\u00f3zefiny \u0141api\u0144skiej, a 10 maja 1939 r. naczelnik harcerzy Zbigniew Trylski mianowa\u0142 cz\u0142onk\u00f3w Komisji Pogotowia Harcerzy. Ich zadaniem mia\u0142a by\u0107 pomoc dla wojska i ludno\u015bci cywilnej w czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych (s\u0142u\u017cba sanitarna, obserwacyjna, informacyjna, dostarczanie \u017cywno\u015bci itp.).<\/span><\/p>\n

Wrzesie\u0144 1939 r.<\/span>
1 wrze\u015bnia 1939 r. na Polsk\u0119 napad\u0142y Niemcy, a 17 wrze\u015bnia Zwi\u0105zek Socjalistycznych Republik Sowieckich. Harcerki i harcerze podj\u0119li dzia\u0142ania przewidziane w ramach Pogotowia. Doro\u015bli harcerze zostali powo\u0142ani do s\u0142u\u017cby wojskowej, ale zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce r\u00f3wnie\u017c m\u0142odsi w\u0142\u0105czyli si\u0119 w walk\u0119 zbrojn\u0105. Szczeg\u00f3lnie mia\u0142o to miejsce na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, gdzie symbolem zaanga\u017cowania si\u0119 harcerek i harcerzy sta\u0142a si\u0119 obrona wie\u017cy spadochronowej w Katowicach oraz w zaatakowanym przez wojska sowieckie Grodnie.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tki konspiracji<\/span>
Kl\u0119ska polskiej armii i okupacja terytorium Polski przez Niemc\u00f3w i ZSRS by\u0142a wielkim szokiem dla ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jednak mimo powszechnego przygn\u0119bienia natychmiast pojawia\u0142y si\u0119 inicjatywy zmierzaj\u0105ce do kontynuacji walki. W\u0142adze polskie nie skapitulowa\u0142y i we Francji rz\u0105d na uchod\u017actwie, kierowany przez gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, rozpocz\u0105\u0142 formowanie polskiej armii. W kraju, wojskowi kt\u00f3rzy unikn\u0119li niewoli, zacz\u0119li nawi\u0105zywa\u0107 kontakty i tworzy\u0107 podziemne wojsko (od 1942 r. nazywane Armi\u0105 Krajow\u0105). R\u00f3wnie\u017c wiele \u015brodowisk harcerskich postanowi\u0142o potajemnie kontynuowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107. W naszym regionie przyk\u0142adem tego typu dzia\u0142a\u0144 mo\u017ce by\u0107 Tajna Organizacja Harcerska za\u0142o\u017cona przez harcerzy z dru\u017cyny im. p\u0142k. Lisa Kuli w Niebylcu, czy Harcerska Organizacja Niepodleg\u0142o\u015bciowo-Wojskowa w Przemy\u015blu.<\/span><\/p>\n

Organizacje og\u00f3lnopolskie<\/span>
W przeddzie\u0144 kapitulacji Warszawy, 27 wrze\u015bnia 1939 r. zebrali si\u0119 przebywaj\u0105cy w obl\u0119\u017conej stolicy cz\u0142onkowie Naczelnej Rady Harcerskiej (najwy\u017cszej w\u0142adzy ZHP obejmuj\u0105cej harcerki i harcerzy) i postanowili o przej\u015bciu przez ZHP do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej i powo\u0142ali nowe (tajne) w\u0142adze organizacji. Organizacja harcerzy przyj\u0119\u0142a p\u00f3\u017aniej kryptonim \u201eSzare Szeregi\u201d, a organizacja harcerek \u201eZwi\u0105zek Koniczyn\u201d i \u201eB\u0105d\u017a Got\u00f3w\u201d (po wojnie ca\u0142\u0105 konspiracj\u0119 harcersk\u0105 \u2013 r\u00f3wnie\u017c harcerki \u2013 potocznie cz\u0119sto okre\u015blano jako \u201eSzare Szeregi\u201d). Oczywi\u015bcie, dzia\u0142alno\u015bci w konspiracji nie podejmowali wszyscy dotychczasowi cz\u0142onkowie organizacji, tylko ochotnicy, do kt\u00f3rych miano zaufanie. Z czasem wst\u0119powa\u0142y te\u017c do niej nowe osoby.<\/span>
W miar\u0119 docierania informacji o decyzji Naczelnej Rady Harcerskiej do \u015brodowisk harcerskich w okupowanym kraju, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do Szarych Szereg\u00f3w (np. Tajna Organizacja Harcerska z Niebylca). W Rzeszowie jednym z g\u0142\u00f3wnych ich organizator\u00f3w by\u0142 J\u00f3zef Kret, kt\u00f3ry niestety zosta\u0142 aresztowany przez Niemc\u00f3w i uwi\u0119ziony w obozie koncentracyjnym w O\u015bwi\u0119cimiu (Auschwitz).<\/span>
Jednak nie wszyscy zwolennicy kontynuacji dzia\u0142alno\u015bci harcerskiej w konspiracji zaakceptowali decyzj\u0119 rady (nie spe\u0142nia\u0142a formalnych wymog\u00f3w statutowych) i w\u0142\u0105czyli si\u0119 w struktury Szarych Szereg\u00f3w. 27 pa\u017adziernika 1939 r. utworzono Harcerstwo Polskie (od 1943 r. u\u017cywaj\u0105ce kryptonimu \u201eHufce Polskie\u201d), stawiaj\u0105ce silny nacisk na wychowanie religijne i ideologi\u0119 narodow\u0105, kt\u00f3re by\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 po Szarych Szeregach og\u00f3lnopolsk\u0105 konspiracyjn\u0105 organizacj\u0105 harcersk\u0105.<\/span><\/p>\n

Harcerki i harcerze w innych organizacjach podziemnych<\/span>
Wiele starszych harcerek i harcerzy anga\u017cowa\u0142o si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemnego wojska i innych organizacji, gdzie wykorzystywali zdobyte w harcerskiej s\u0142u\u017cbie umiej\u0119tno\u015bci i do\u015bwiadczenie. W Rzeszowie przyk\u0142adem takiego zaanga\u017cowania mog\u0142a by\u0107 wieloletnia przedwojenna komendantka hufca harcerek i organizatorka ich s\u0142u\u017cby pomocniczej we wrze\u015bniu 1939 r. Jadwiga Jarecka, kt\u00f3ra wraz z grup\u0105 harcerek tworzy\u0142a s\u0142u\u017cb\u0119 \u0142\u0105czno\u015bci dla podziemnego wojska. W 1942 r. zosta\u0142a aresztowana i wywieziona do Auschwitz, gdzie na pocz\u0105tku 1944 r. zmar\u0142a.<\/span>
W rejonie Mielca i Tarnobrzega pr\u0119\u017cn\u0105 organizacj\u0119 stworzy\u0142 instruktor harcerski W\u0142adys\u0142aw Jasi\u0144ski. Pocz\u0105tkowo wydawa\u0142a ona tajne czasopismo \u201eOdwet\u201d, a p\u00f3\u017aniej stworzy\u0142a pierwszy w regionie oddzia\u0142 partyzancki, w kt\u00f3rym znalaz\u0142o si\u0119 wielu harcerzy.<\/span>
Niekt\u00f3rym harcerzom uda\u0142o si\u0119 przedosta\u0107 do Francji i wst\u0105pi\u0107 do polskiej armii, jak np. Hieronimowi Dekutowskiemu, dru\u017cynowemu II Wodnej Dru\u017cyny Harcerzy im. genera\u0142a Mariusza Zaruskiego z Tarnobrzega, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej wr\u00f3ci\u0142 do okupowanego kraju jako tzw. \u201ecichociemny\u201d zrzucony na spadochronie i dowodzi\u0142 jednym z najlepszych oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich na Lubelszczy\u017anie.<\/span><\/p>\n

Formy dzia\u0142alno\u015bci Szarych Szereg\u00f3w<\/span>
Pierwszym naczelnikiem Szarych Szereg\u00f3w by\u0142 Florian Marciniak (aresztowany w 1943 r., w 1944 r. zamordowany przez Niemc\u00f3w), a nast\u0119pnie Stanis\u0142aw Broniewski (do kapitulacji Powstania Warszawskiego). Przyw\u00f3dcy Szarych Szereg\u00f3w uwa\u017cali, \u017ce w czasie wojny nale\u017cy wychowywa\u0107 harcerzy poprzez zaanga\u017cowanie ich w walk\u0119 narodu o wolno\u015b\u0107 w formie odpowiedniej do ich wieku. Za\u0142o\u017cenia te zosta\u0142y sformu\u0142owane w programie Dzi\u015b, jutro, pojutrze. Wprowadzono te\u017c w 1942 r. podzia\u0142 na grupy wiekowe: \u201eZawisza\u201d (12\u201314 lat), \u201eBojowe Szko\u0142y\u201d (15\u201317 lat) i \u201eGrupy Szturmowe\u201d (powy\u017cej 17 lat). <\/span>
Zanim to nast\u0105pi\u0142o, jedn\u0105 z pierwszych form dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej harcerzy by\u0142 ma\u0142y sabota\u017c. Polega\u0142 on na wykonywaniu akcji pokazuj\u0105cych okupantom, \u017ce nie s\u0105 u siebie i \u017ce Polacy si\u0119 ich nie boj\u0105, a przez to podnosz\u0105ce na duchu Polak\u00f3w i pi\u0119tnuj\u0105ce zdrajc\u00f3w (np. malowanie napis\u00f3w na murach, zrywania niemieckich tablic, flag itp.). Organizacja prowadz\u0105ca tak\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w Warszawie przez jednego z najwybitniejszych przedwojennych instruktor\u00f3w harcerskich Aleksandra Kami\u0144skiego na pocz\u0105tku 1940 r. (p\u00f3\u017aniej przyj\u0119\u0142a kryptonim \u201eWawer\u201d). <\/span>
Szare Szeregi wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Armii Krajowej. Starsi ch\u0142opcy dorastali, przechodzili szkolenie wojskowe i uczestniczyli w walce zbrojnej \u2013 to oni wchodzili w sk\u0142ad Grup Szturmowych (GS). 26 marca 1943 r. przeprowadzili pod Arsena\u0142em w Warszawie, pierwsz\u0105 na tak\u0105 skal\u0119 w stolicy, akcj\u0119 zbrojn\u0105 uwolnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w. P\u00f3\u017aniej brali udzia\u0142 w innych akcjach bojowych i dywersyjnych, a sierpniu sformowano z nich batalion AK, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 kryptonim \u201eZo\u015bka\u201d (na cze\u015b\u0107 poleg\u0142ego dow\u00f3dcy warszawskich GS \u2013 Tadeusza Zawadzkiego ps. \u201eZo\u015bka\u201d). \u017bo\u0142nierze tego batalionu uczestniczyli te\u017c w przeprowadzonej niedaleko Przeworska akcji \u201eJula\u201d (wysadzenie mostu kolejowego). <\/span>
Inna grupa zosta\u0142a wyznaczona do wykonywania wyrok\u00f3w na funkcjonariuszach niemieckich i zdrajcach. Ich najs\u0142ynniejsz\u0105 akcj\u0105 by\u0142 zamach na dow\u00f3dc\u0119 SS i Policji w Warszawie Franza Kutscher\u0119, wykonany 1 lutego 1944 r.. W maju 1944 r. stali si\u0119 oni batalionem o kryptonimie \u201eParasol\u201d (rozpocz\u0119li szkolenie spadochronowe).<\/span>
Zadania ma\u0142ego sabota\u017cu przejmowali m\u0142odsi ch\u0142opcy z grupy Bojowych Szk\u00f3\u0142 (BS). Byli oni te\u017c szkoleni do s\u0142u\u017cb pomocniczych.<\/span>
Najm\u0142odsza grupa \u2013 Zawiszacy \u2013 nie byli w\u0142\u0105czani do bie\u017c\u0105cych akcji przeciw okupantowi, natomiast przygotowywali si\u0119 do pe\u0142nienia s\u0142u\u017cby pomocniczej podczas planowanego powstania powszechnego (regulacja ruchu, \u0142\u0105czno\u015b\u0107, ratownictwo).<\/span><\/p>\n

Harcerki i harcerze w Powstaniu Warszawskim<\/span>
W powstaniu, kt\u00f3re wybuch\u0142o 1 sierpnia 1944 r. bra\u0142o udzia\u0142 ok. 4 tys. harcerek i harcerzy. W walce zbrojnej szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y bataliony \u201eZo\u015bka\u201d i \u201eParasol\u201d, kt\u00f3re niestety ponios\u0142y olbrzymie straty. M.in. w wyniku odniesionych ran zmar\u0142 w szpitalu polowym, mieszkaj\u0105cy wcze\u015bniej przez pewien czas w Rzeszowie, J\u00f3zef Szczepa\u0144ski ps. \u201eZiutek\u201d, \u017co\u0142nierz \u201eParasola\u201d, poeta, autor m.in. piosenki Pa\u0142acyk Michla.<\/span>
Harcerki najcz\u0119\u015bciej pe\u0142ni\u0142y s\u0142u\u017cb\u0119 sanitarn\u0105 i \u0142\u0105czniczek. \u0141\u0105cznikami byli te\u017c ch\u0142opcy z BS-\u00f3w, a szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 tej s\u0142u\u017cby by\u0142a \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kana\u0142owa (podziemnymi kana\u0142ami kanalizacyjnymi), kt\u00f3r\u0105 pe\u0142nili m.in. ch\u0142opcy z 227. plutonu harcerskiego nazywani \u201eszczurami kana\u0142owymi\u201d.<\/span>
Najbardziej znan\u0105 form\u0105 zaanga\u017cowania Zawiszak\u00f3w by\u0142a Harcerska Poczta Polowa, jednak w\u0142\u0105czali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania pomocnicze, a nawet bywali \u0142\u0105cznikami.<\/span>
W Powstaniu Warszawskim bra\u0142 te\u017c udzia\u0142 nie wchodz\u0105cy w sk\u0142ad Szarych Szereg\u00f3w harcerski batalion \u201eWigry\u201d, a tak\u017ce oddzia\u0142y sformowane przez Hufce Polskie.<\/span><\/p>\n

Po \u201ewyzwoleniu\u201d<\/span>
Wypieraj\u0105ce Niemc\u00f3w z ziem polskich wojska sowieckie przekazywa\u0142y administracj\u0119 po przej\u015bciu frontu powo\u0142anemu w Moskwie Polskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego (PKWN), nie uznaj\u0105c podleg\u0142ych rz\u0105dowi na uchod\u017actwie instytucji Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego i traktuj\u0105c Armi\u0119 Krajow\u0105 jako wroga. W tej sytuacji naczelnik Szarych Szereg\u00f3w Leon Marsza\u0142ek og\u0142osi\u0142 17 stycznia 1945 r. ich rozwi\u0105zanie, a 25 marca rozwi\u0105zano Pogotowie Wojenne Harcerek. Tymczasem we wznawiaj\u0105cych prac\u0119 polskich szko\u0142ach odtwarzano dru\u017cyny harcerskie. 30 grudnia 1944 r. szef resortu o\u015bwiaty PKWN wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie w sprawie wznowienia dzia\u0142alno\u015bci ZHP i powo\u0142a\u0142 jego nowe w\u0142adze. Pierwszym przewodnicz\u0105cym ZHP zosta\u0142 instruktor z Rzeszowa Stanis\u0142aw Nowakowski. W pa\u017adzierniku w dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 Aleksander Kami\u0144ski i cz\u0119\u015b\u0107 instruktor\u00f3w z rozwi\u0105zanych Szarych Szereg\u00f3w. <\/span>
Cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowisk harcerskich pozostawa\u0142a jednak w konspiracji (kt\u00f3rej cz\u0142onk\u00f3w nazwano p\u00f3\u017aniej \u017bo\u0142nierzami Wykl\u0119tymi lub Niez\u0142omnymi). W konspiracji pozostawa\u0142o te\u017c Harcerstwo Polskie (\u201eHufce Polskie\u201d). \u015arodowiska te dotkn\u0119\u0142y brutalne dzia\u0142ania komunistycznego aparatu represji i wielu przep\u0142aci\u0142o swoj\u0105 niez\u0142omno\u015b\u0107 \u017cyciem lub wi\u0119zieniem.<\/span>
Pocz\u0105tkowo ZHP, kt\u00f3rego liczebno\u015b\u0107 przekroczy\u0142a stan sprzed wojny, mog\u0142o prowadzi\u0107 do\u015b\u0107 swobodn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jednak po sfa\u0142szowanych wyborach w 1947 r. i ca\u0142kowitym przej\u0119ciu w\u0142adzy w Polsce przez komunist\u00f3w, zacz\u0119li oni narzuca\u0107 organizacji sw\u00f3j program, odsuwa\u0107 od pracy instruktor\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych zgodnie z tradycyjnymi warto\u015bciami harcerskimi, a w ko\u0144cu doprowadzili do likwidacji ZHP.<\/span><\/p>\n

Poza granicami<\/span>
Ju\u017c przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w wielu krajach, gdzie mieszkali polscy emigranci, powstawa\u0142o polskie harcerstwo. W czasie wojny docierali tam uchod\u017acy, a w\u015br\u00f3d nich harcerki, harcerze i instruktorzy (wielu z nich s\u0142u\u017cy\u0142o w tworzonych na terytorium naszych sojusznik\u00f3w oddzia\u0142ach polskiego wojska). We Francji znalaz\u0142 si\u0119 te\u017c przewodnicz\u0105cy ZHP Micha\u0142 Gra\u017cy\u0144ski i wybitna instruktorka Olga Ma\u0142kowska, kt\u00f3rzy tworzyli struktury emigracyjnego ZHP. <\/span>
Szczeg\u00f3ln\u0105 grup\u0105 uchod\u017ac\u00f3w byli cywile ewakuowani w 1942 r. z ZSRS wraz z armi\u0105 gen. Andersa (ok. 37 tys.). Mieli za sob\u0105 ci\u0119\u017ckie prze\u017cycia deportacji ca\u0142ymi rodzinami z wschodnich ziem polskich i ekstremalnie trudnych warunk\u00f3w \u017cycia na zes\u0142aniu, gdzie wiele os\u00f3b traci\u0142o \u017cycie. W grupie tej by\u0142o wiele dzieci, r\u00f3wnie\u017c sierot. Cz\u0119\u015b\u0107 m\u0142odzie\u017cy wcielono do wojska jako junak\u00f3w, a ludno\u015b\u0107 cywilna zosta\u0142a rozlokowana w r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie. Polskie osiedla powsta\u0142y m.in. w Indiach, Ugandzie, Tanganice, Po\u0142udniowej Afryce, Nowej Zelandii i Meksyku. Wsz\u0119dzie tam powstawa\u0142y dru\u017cyny harcerskie, obejmuj\u0105c w 1945 r. ok. 12 tys. dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/span>
Po wojnie wielu Polak\u00f3w pozosta\u0142o na emigracji obawiaj\u0105c si\u0119 powrotu do rz\u0105dzonego przez komunist\u00f3w kraju, wielu te\u017c pochodzi\u0142o z teren\u00f3w przy\u0142\u0105czonych do ZSRS. 2 lutego 1946 r. reprezentanci harcerstwa polskiego z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w spotkali si\u0119 w Enghien-les-Bains pod Pary\u017cem i powo\u0142ali w\u0142adze Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego dzia\u0142aj\u0105cego poza granicami kraju (ZHP pgK), obejmuj\u0105cy polskie \u015brodowiska harcerskie na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n

Opracowa\u0142 :<\/em><\/p>\n

Zenon Fajger\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/strong><\/p>\n

G\u0142\u00f3wny specjalista
Oddzia\u0142owe Biuro Edukacji Narodowej
IPN Oddzia\u0142 w Rzeszowie<\/p>\n

\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Harcerki i harcerze podczas II wojny \u015bwiatowej Pogotowie wojenne Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w ramach Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego harcerki i harcerze mieli odr\u0119bne struktury (naczelnictwo, chor\u0105gwie, hufce, dru\u017cyny). W atmosferze narastaj\u0105cego zagro\u017cenia wojn\u0105 10 stycznia 1939 r. naczelniczka harcerek Maria Krynicka zarz\u0105dzi\u0142a powo\u0142anie Pogotowia Harcerek pod kierunkiem J\u00f3zefiny \u0141api\u0144skiej, a 10 maja 1939 r. … <\/p>\n

Czytaj dalej \u201eSzare Szeregi Historia\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-277","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=277"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/277\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":856,"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/277\/revisions\/856"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/szczepniezlomnych.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}